مهمترين انواع ديابت عبارتند از:
1- ديابت نوع يك
2- ديابت نوع دو
ديابت نوع 1:
كه در گذشته ديابت وابسته به انسولين ناميده ميشد و هر سني را دربر ميگيرد اما در كودكان و جوانان شايعتر است. بدن افراد مبتلا به ديابت نوع 1 قادر به توليد انسولين كافي نميباشد. لذا، براي كنترل قند خونشان نيازمند انسولين تزريقي هستند. عدم دسترسي به انسولين در افراد مبتلا به ديابت نوع 1 موجب مرگ و مير ايشان ميشود.
ديابت نوع 2:
كه در گذشته به آن ديابت غير وابسته به انسولين گفته ميشد. در افراد ميان سال به بالا بخصوص افراد داراي اضافه وزن، شايع است. با توجه به پديده رو به افزايش چاقي و كم تحركي در افراد جوان، ديابت نوع 2 هميشه به انسولين نياز ندارند و غالباً ميتوانند ديابت خود را با تغذيه صحيح و كاهش وزن و فعاليت بدني كنترل نمايند. اما ممكن است به دارو نيز نياز داشته باشند. ديابت نوع 2 تقريباً 95 -90 درصد كل ديابتيها را دربر ميگيرد.
علائم بيماري:
شروع ديابت نوع 1 بسيار ناگهاني و ناراحت كننده است، كه ميتواند علائم ذيل را به دنبال داشته باشد.
1- تكرر ادرار
2- تشنگي و خشكي دهان به طور غيرطبيعي
3- خستگي مفرط يا كمبود انرژي
4- گرسنگي مداوم
5- كاهش ناگهاني وزن
6- تاري ديد
7- عفونتهاي مكرر
شروع ديابت نوع 2 تدريجي است بنابراين تشخيص بيماري كار بسيار دشواري است. به هر حال علائم ديابت نوع 1 بصورت خفيف تر ممكن است در مبتلايان به ديابت نوع 2 نيز وجود داشته باشد. در برخي افراد مبتلا به ديابت نوع 2 هيچ گونه علائم زودرس بيماري ديده نمي شود و ممكن است سالها پس از ابتلا، تشخيص داده نشود. نيمي از اين افراد در زمان تشخيص دچار عوارض مختلف ديابت هستند. با وجود اينكه تاكنون ديابت درمان قطعي نيافته ولي راههاي مؤثري براي كنترل آن وجود دارد. به كمك درمانهاي مناسب دارويي و آموزشهاي صحيح در كنار داشتن شيوه صحيح زندگي، يك فرد ديابتي ميتواند همانند ساير افراد جامعه به زندگي فعال خود ادامه و خطر ايجاد عوارض ديابت را كاهش دهد.
مراقبت از کليه ها در مبتلايان به ديابت
مشکل کليوي افراد ديابتي بيشتر به دليل اختلال در کارکرد گلومرولها که در واقع محل تصفيه خون هستند ايجاد مي گردد . در مراحل ابتدايي بيماري ، پروتئين در ادرار ظاهر مي شود که با تشخيص زودرس در اين مرحله مي توان از بدتر شدن بيماري جلوگيري کرد . در مرحله بعدي کليه ها توان دفع مواد زائد ( مانند کراتينين و اوره ) از خون را از دست مي دهند . در بيشتر مبتلايان به ديابت نوع ۱ ، نشانه هاي گرفتاري کليه ۱۵ تا ۲۰ سال بعد مشاهده مي شود . شيوع نارسايي کليه در ديابت نوع ۲ کمتر است ولي با سرعت بيشتر و معمولاً در مدت ۱۰ سال بروز مي کند . بايد به خاطر داشته باشيد که فشارخون بالا عامل اصلي در پيدايش بيماريهاي کليوي در مبتلايان به ديابت است . همچنين سابقه خانوادگي فشارخون بالا در فرد ديابتي احتمال ابتلاء به بيماريهاي کليوي را زيادتر مي کند. فشارخون بالا معمولاً به فشار خون بالاتر از ۱۴۰ ميلي متر جيوه گفته مي شود . در اين رابطه اگر فرد مبتلا به فشار خون بالا داروهاي ضدفشارخون را طبق نظر پزشک معالج به طور مرتب مصرف کند ، مي تواند از ايجاد يا پيشرفت بيماريهاي کليوي جلوگيري نمايد . همچنين رعايت يک رژيم غذايي با پروتئين کم در ديابتي هاي مبتلا به مشکلات کليوي مفيد است . بنابراين مشکلات کليوي در ديابت نيز مانند ديگر عوارض مزمن آن ، قابل پيشگيري يا حداقل قابل به تأخير انداختن است . مهمترين نکته براي پيشگيري از پيدايش عوارض ديابت اين است که قندخون را در محدوده طبيعي ( ۱۱۰-۷۰ ميلي گرم در دسي ليتر ) نگه داردي و نکات زير را همواره به خاطر بسپاريد اگر هر يک از علامتهاي زير که نشانه عفونت کليه يا مثانه هستند در شما بروز کرد ، به پزشک خود اطلاع دهيد :
کمردرد
سوزش ادرار
تکرر ادرار
ناتواني در دفع ادرار علي رغم وجود احساس مربوطه
ادرار کدر يا خوني
چرا بدن ديابتی نياز به ورزش کردن دارد ؟
فعاليت بدني براي هر فردي مفيد است اما شما که يک فرد ديابتي هستيد با فعاليت بدني و ورزش مي توانيد :
۱ - قند خون خود را بهتر کنترل کنيد زيرا زماني که ورزش مي کنيد قند خونتان سريع تر به مصرف مي رسد .
۲ - وزن مناسب تري داشته باشيد .
۳ - در سلامت دستگاه قلب و عروق خود نقش مهمي داشته باشيد .
۴ - در خود نشاط ايجاد نماييد و جلوي تنش هاي عصبي را بگيريد .
ورزش کردن احساس بهتري در شما ايجاد مي کند
و باعث کاهش تنش هاي عصبي مي گردد .
براي به کار انداختن ماهيچه ها نياز به انرژي داريم ، اين انرژي از راه مصرف قند و سپس چربي به دست مي آيد .
قند از جمله موادي است که در سلول ماهيچه اي بدن مورد استفاده قرار مي گيرد .
در فرد سالم توليد و ترشح انسولين در لوزالمعده هنگام ورزش و فعاليت بدني به طور خودکار کم مي شود و در واقع ميزان انسولين خون کاهش مي يابد ؛ بنابراين يک فرد سالم هنگام فعاليت بدني دچار کاهش قند خون نمي گردد و در حقيقت اين يک دفاع طبيعي در برابر پايين افتادن قند خون (هيپوگليسمي ) است . در کساني که انسولين تزريق مي کنند اين دفاع طبيعي وجود ندارد و ممکن است اين فرد پس از فعاليت شديد بدني دچار افت قند خون شود .
بنابراين اگر يک فرد ديابتي که انسولين تزريق مي کند ، بيش از حد لازم به فعاليت بدني بپردازد ، عضلات بدن مقدار قابل ملاحظه اي قند را مي سوزانند و فرد دچار افت قند خون مي شود .
علامتهاي مهم پايين افتادن قند خون عبارتند از :
لرزش
عرق کردن
سستي زانوها
تپش قلب
رنگ پريدگي
اختلال در بينايي
عوامل مؤثر در افت قند خون هنگام ورزش :
۱ - نوع ورزش و فعاليت بدني و طول مدت آن : در ورزش هاي خسته کننده و پرتحرک ، احتمال کاهش قند خون بيشتر است .
۲ - عضلاتي که در ورزش به کار گرفته مي شوند : براي مثال ورزش فوتبال را در نظر بگيريد ، اگر انسولين در پا تزريق شده باشد ، افزايش جريان خون در پا هنگام ورزش باعث مي شود که انسولين سريع تر جذب شود و در نتيجه احتمال کاهش قند خون نيز بالا مي رود . پس اگر ورزشهايي انجام مي دهيد که از پاها بيشتر استفاده مي کنند انسولين را بايد در دستها تزريق نماييد.
۳ - مدت زماني که از آخرين وعده غذايي مصرف شده مي گذرد : اگر مدت زيادي از مصرف وعده غذايي گذشته باشد و شما شروع به فعاليت ورزشي کنيد ، احتمال کاهش قند خون بيشتر است ؛ بنابراين بهتر است مقدار غذايي را که قبل و بعد از ورزش مصرف مي کنيد ، افزايش دهيد يا ميزان تزريق انسولين را کم کنيد .
در مورد تغيير ميزان مصرف انسولين در هنگام فعاليت بدني با پزشک خود مشورت کنيد . توجه داشته باشيد که فعاليت بدني فقط ورزش کردن نيست بلکه جابجا کردن اثاثيه منزل يا محل کار، باغباني و هر فعاليتي بيش از حد معمول ، شامل اين فعاليت ها مي شود .
فوايد ورزش
۱ - افزايش قدرت ماهيچه ها
۲ - بهبود وضعيت رواني و ايجاد اطمينان و آرامش روحي براي برخورد با مشکلات
۳ - کنترل وزن و تنظيم اشتها
۴ - افزايش حساسيت نسبت به انسولين و در نتيجه کاهش نياز به انسولين براي مصرف قند ( انرژي ) در عضله
۵ - کاهش ميزان چربي هاي خون
۶ - کاهش فشار خون
انتخاب ورزش يا فعاليت بدني مناسب
پياده روي يک تمرين ورزشي خوب براي شروع فعاليت جسمي است به شرط اينکه بدن در وضعيت راحت باشد و قدم زدن همراه با راحت بودن کل بدن باشد ؛ اما بايد به خاطر داشته باشيد که هنگام ورزش جوراب کتاني و کفش مناسب بپوشيد . ورزشکاران به ندرت به ديابت بزرگسالان مبتلا مي شوند ؛ زيرا که ورزش و فعاليت بدني به عنوان عامل مهم پيشگيري کننده از ديابت مطرح و مورد قبول است .
نکات مهم در ورزش و فعاليت بدني :
۱ - انتخاب ورزش مورد علاقه
۲ - شروع آهسته و افزايش تدريجي زمان و شدت آن
۳ - استمرار روزانه
۴ - پوشيدن جوراب کتاني
۵ - در صورت امکان بررسي ميزان قند خون قبل و بعد از انجام فعاليت هاي ورزشي سنگين
۶ - همراه داشتن مواد غذايي مناسب براي مواقع ضروري در صورتي که علامتهاي پايين افتادن قند خون (لرزش ، عرق کردن ، تپش قلب ، ... ) پديد آيند . موادي مثل آب پرتقال يا هر نوع آب ميوه ( ۱ ليوان ) يا شکلات و آب نبات مصرف کنيد و نسبت به اين علامتهاي هشدار دهنده بي تفاوت نباشيد .
۷ - نوشيدن آب و مايعات غيرقندي در حين ورزش و بعد از آن
۸ - زماني که دچار درد قفسه سينه و يا درد شديد در ناحيه پا شديد ، حرکت بدني يا ورزش را متوقف کنيد .
۹ - پاها را از نظر بريدگيها ، قرمزي و تاول ، قبل و بعد از هر ورزش وارسي نماييد .
۱۰ - از پياده روي طولاني و طي مسافتهاي زياد که خطر تاول زدن و ساير آسيبها به پا را افزايش مي دهد ، خودداري کنيد .
۱۱ - به خاطر داشته باشيد در هنگام ورزش ، به خصوص پياده روي و دويدن از کفش راحت استفاده کنيد تا احتمال آسيب رساندن به پاها را به حداقل برسانيد .
۱۲ - توصيه مي شود ورزش را روزانه در ساعت هاي معين ، به ويژه زماني که غلظت قند خون در حداکثر است ، انجام دهيد . بهترين برنامه نرمش صبحگاهي بعد از صبحانه به مدت حداقل ۱۰ دقيقه در فضاي آزاد يا در اتاق با پنجره باز است .
۱۳ - قبل از برنامه ورزشي يک غذاي سبک مانند يک عدد ميوه يا يک ساندويچ پنير ميل کنيد . اين عمل در ورزش هاي سبک مثل نرمش هاي کوتاه مدت لازم نيست .
۱۴ - در صورتي که ورزش بيش از نيم ساعت طول بکشد ، خوردن غذايي ساده مانند يک عدد ميوه ، يک ليوان آب ميوه رقيق ، يک ساندويچ کوچک ضروري است .
۱۵ - اگر ميزان قند خون بيش از ۲۵۰ ميلي گرم در دسي ليتر باشد ، ورزش سنگين نکنيد زيرا فعاليت ورزشي در اين حالت سبب افزايش بيشتر غلظت قند خون مي شود . در افرادي که قند خون کنترل شده ندارند ، انجام ورزش سنگين موجب افزايش بيشتر قند خون مي شود زيرا بدون وجود انسولين کافي در بدن ، در عضله اي که در حال ورزش است مصرف قند افزايش نمي يابد . علاوه بر آن توليد قند در کبد بالا مي رود و باعث وخيم شدن وضعيت ديابت شما مي شود . اما در افرادي که قند خون کمتر از ۲۵۰ ميلي گرم در دسي ليتر است ، ورزش به کاهش مطلوب قند خون منجر خواهد شد .
۱۶ - در صورتي که قصد داريد ورزش هاي شديد و سنگين انجام دهيد ، با پزشک خود مشورت کنيد.
نکات مهم در مورد کوهنوردي :
۱ - سعي کنيد تنها به کوه نرويد .
۲ - اطرافيان را در جريان بيماري خود قرار دهيد .
۳ - هر گونه علامت پايين افتادن قند خون را جدي بگيريد و با آن مبارزه کنيد .
۴ - هميشه مواد قندي به همراه داشته باشيد .
۵ - پاهاي خود را قبل و بعد از کوهنوردي مورد بررسي قرار دهيد .
۶ - قبل از شروع کوهنوردي مقداري مواد غذايي مصرف کنيد .
۷ - با پزشک خود درباره ميزان انسولين تزريقي در روز کوهنوردي و روز بعد از آن ، مشورت کنيد .
پياده روي ورزش انتخابي در ديابت :
پياده روي از جمله ورزشهايي است که به علت سهولت انجام آن در بين افراد ديابتي معمول مي باشد . پيش از آغاز پياده روي به سئوالات زير پاسخ دهيد :
آيا تا به حال پزشک به شما گفته است که مشکل قلبي داريد ؟
زماني که ورزش مي کنيد آيا احساس درد در سمت چپ بدن ( گردن ، شانه ها يا بازو ) داشته ايد ؟
آيا تا کنون دچار حالت بيهوشي شده ايد ؟
آيا پس از يک فعاليت معمولي دچار تنگي نفس شده ايد ؟
آيا تا به حال پزشک به شما گفته است که دچار فشارخون بالا هستيد ؟
آيا تا به حال پزشک به شما گفته است که دچار مشکلات مفاصل يا استخوانها ( آرتريت و ... ) که با انجام ورزش وضعيت جسمي شما را بدتر مي کند ، هستيد ؟
آيا بيش از ۵۰ سال سن داريد و تا کنون زياد فعاليت بدني نکرده ايد ؟
اگر به برخي از سئوالات پاسخ مثبت داديد ، لطفاً قبل از شروع پياده روي يا هر نوع ورزش ديگر با پزشک خود مشورت کنيد .
چگونه بايد پياده روي کرد ؟
براي پياده روي بايد يک برنامه منظم طراحي کنيد و جهت برنامه ريزي به نکات زير توجه نماييد :
در محلي مناسب و با نور کافي پياده روي کنيد و مواظي اطراف خود باشيد .
با يک دوست يا يک گروه از افراد پياده روي کنيد .
هنگام پياده روي کفش مناسب بپوشيد .
لباس مناسب با فصل بپوشيد .
پيش از آغاز پياده روي ، از ورزشهاي کششي استفاده نماييد و خود را گرم کنيد .
برنامه پياده روي خود را به سه قسمت تقسيم کنيد . ۵ دقيقه آهسته قدم بزنيد ، به تدريج در طول ۵ دقيقه بعدي سرعت خود را افزايش دهيد و در پايان بدن خود را به تدريج سرد کنيد ، يعني در طول ۵ دقيقه سوم سرعت خود را کم نماييد .
سعي کنيد حداقل ۳ بار در هفته به پياده روي بپردازيد و هر هفته ۳-۲ دقيقه به زمان سريع دويدن خود اضافه نماييد .
براي اجتناب از آسيب عضلات و مفاصل ، ورزش را به تدريج افزايش دهيد .
هر چه بيشتر پياده روي کنيد احساس بهتري خواهيد داشت .
چگونه بايد خود را گرم کرد ؟
قبل از شروع پياده روي ورزشهاي کششي انجام دهيد .
خم شدن به پهلو
يک بازو را بالاي سر ببريد و به يک طرف خم شويد . زانوها را محکم نگه داريد در اين وضعيت ۱۰ ثانيه بمانيد و مجدداً در طرف ديگر اين حرکت را تکرار کنيد .
فشار به ديوار
دستها را روي ديوار بگذاريد و پاها را تقريباً ۱ متر از ديوار فاصله دهيد . يک زانو را خم کنيد و زانوي ديگر را صاف نگه داريد در اين حالت ۱۰ ثانيه بمانيد و سپس حرکت را با پاي ديگر تکرار کنيد .
بالا بردن زانو
به ديوار تکيه دهيد به گونه اي که سرمفصل ران و پاها در يک خط قرار گيرند . يک پا را به سمت قفسه سينه بياوريد و ۱۰ ثانيه نگه داريد . اين حرکت را براي پاي ديگر نيز تکرار کنيد .
عقب بردن پاها
پا را با دست مخالف به طرف سرين ( باسن ) ببريد . زانو را مستقيم نگه داريد و ۱۰ ثانيه در اين وضعيت بمانيد . سپس اين حرکت را براي پاي ديگر نيز تکرار کنيد .